Błogosławiona rodzina Ulmów z Markowej to dziewięcioro polskich męczenników – Józef, Wiktoria (w zaawansowanej ciąży) oraz ich sześcioro dzieci – zamordowanych przez Niemców 24 marca 1944 roku za ukrywanie Żydów podczas II wojny światowej. Beatyfikowana w 2023 roku przez papieża Franciszka, rodzina Ulmów jest dziś symbolem miłosierdzia i świadectwa wiary w obliczu zbrodni totalitaryzmu. Kościół katolicki ogłosił ich błogosławionymi jako polscy męczennicy kanonizowani przez Kościół, stając obok innych świadków wiary z dziejów polskiego chrześcijaństwa. Liturgiczne wspomnienie 24 marca upamiętnia dziś ich ofiarę na Rzeszowszczyźnie i w całej Polsce.
Kim była błogosławiona rodzina Ulmów z Markowej?
Błogosławiona rodzina Ulmów to Józef i Wiktoria Ulmowie oraz ich dzieci: Stanisława, Barbara, Władysław, Franciszek, Antoni, Maria i nienarodzone dziecko Wiktorii – dziewięcioro błogosławionych męczenników z Markowej, wsi na Rzeszowszczyźnie. Wszyscy zginęli 24 marca 1944 roku z rąk niemieckich żandarmów oraz polskiej policji granatowej za ukrywanie ośmiorga Żydów. Józef i Wiktoria Ulmowie, jako Polacy ratujący Żydów, dali świadectwo wiary i miłosierdzia chrześcijańskiego w najbardziej dramatycznych warunkach II wojny światowej. Beatyfikacja 2023 roku potwierdziła ich męczeństwo wojenne i wpisała rodzinę Ulmów na stałe do kalendarza liturgicznego Kościoła.
Szerszy kontekst znajdziesz w przewodniku Polskie święte i błogosławione – kompletny przewodnik po 20 wybranych patronkach.
Józef i Wiktoria Ulmowie – kim byli przed wojną?
Józef Ulma, urodzony w 1900 roku w Markowej, był rolnikiem, ogrodnikiem i pasjonatem fotografii – zwolenniczem nowoczesnych metod uprawy roli oraz sadownictwa. Zachowane fotografie autorstwa Józefa, przechowywane dziś w archiwum Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej, dokumentują życie codzienne wsi i rodziny Ulmów z lat 30. i 40. XX wieku. Józef i Wiktoria Ulmowie należeli do Akcji Katolickiej i Sodalicji Mariańskiej, co ukształtowało ich głęboką pobożność. Wiktoria, urodzona w 1912 roku jako Wiktoria Niemczak, była matką sześciorga dzieci i spodziewała się siódmego. Jako małżeństwo Ulmowie prowadzili wzorowe gospodarstwo, angażowali się w życie parafii i słynęli z gościnności – co stało się fundamentem ich decyzji o ukryciu prześladowanych sąsiadów.
Jakich Żydów ukrywała rodzina Ulmów w Markowej?
Rodzina Ulmów ukrywała 8 osób pochodzenia żydowskiego – zgodnie z aktami Instytutu Pamięci Narodowej (IPN). Błogosławiona rodzina Ulmów przyjęła pod swój dach przedstawicieli trzech rodzin:
- Saul Goldman z synami Baruchem i Mechelem – handlarze bydłem z okolic Łańcuta, którym odcięto drogi ucieczki po likwidacji getta.
- Gołda Grünfeld – wdowa, uciekinierka z obozu pracy, bezpośrednio zagrożona śmiercią.
- Lea Didner z synem – matka z dzieckiem, bez możliwości ukrycia się u innych.
- Ryfka Grünfeld z córką – młoda kobieta wraz z córeczką, ocalała z eksterminacji okolicznych gett.
Wszyscy ukrywani zginęli razem z rodziną Ulmów 24 marca 1944 roku. Polacy ratujący Żydów, tacy jak Józef i Wiktoria Ulmowie, działali z pełną świadomością kary śmierci grożącej za pomoc Żydom na terenie Generalnego Gubernatorstwa.
Kiedy i jak zginęła rodzina Ulmów – przebieg tragedii 24 marca 1944 roku
Egzekucja rodziny Ulmów miała miejsce 24 marca 1944 roku o świcie, po donosie złożonym przez Włodzimierza Lesia, konfidenta granatowej policji. Na miejsce przybyła ekspedycja karna pod dowództwem porucznika Eilerta Diekena z żandarmerii niemieckiej wraz z funkcjonariuszami policji polskiej. Gestapo i żandarmeria rozstrzelały najpierw ośmioro ukrywanych Żydów, a następnie Józefa Ulmę. W trakcie egzekucji Wiktoria Ulmowa, będąca w zaawansowanej ciąży, wydała na świat dziecko – i ona, i noworodek zostali zamordowani. Jako ostatnie zginęły dzieci: Stanisława (8 lat), Barbara (6 lat), Władysław (5 lat), Franciszek (4 lata), Antoni (3 lata) i Maria (1,5 roku). Dokumenty IPN oraz zeznania świadków – w tym relacja Józefa Kokoszki złożona po wojnie – potwierdzają, że dzieci wzywały rodziców w chwili śmierci. Łącznie zamordowano 17 osób. Mę czeństwo wojenne rodziny Ulmów pozostaje jednym z najbardziej wstrząsających aktów terroru na Rzeszowszczyźnie. Beatyfikacja 2023 roku nadała temu wydarzeniu wymiar liturgiczny i ogólnokościelny.
Czy nienarodzone dziecko Wiktorii Ulmowej zostało wyniesione na ołtarze?
Tak, nienarodzone dziecko Wiktorii Ulmowej zostało beatyfikowane. Zgodnie z decyzją Stolicy Apostolskiej z 2023 roku, ogłoszoną przez papieża Franciszka, jest to pierwsze nienarodzone dziecko w historii Kościoła katolickiego wyniesione na ołtarze. Dziecko, które przyszło na świat w chwili egzekucji matki, zostało uznane za męczennika wraz z pozostałymi członkami rodziny. Beatyfikacja 2023 roku objęła zatem 9 osób, w tym to nienarodzone dziecko, co stanowi precedens w prawie kanonicznym i podkreśla wartość życia ludzkiego od poczęcia. Liturgiczne wspomnienie 24 marca dotyczy wszystkich dziewięciorga błogosławionych.
Co oznacza termin „meczennicy za milosierdzie” w przypadku Ulmów?
Mę czennicy za miłosierdzie to kategoria teologiczna oznaczająca osoby, które poniosły śmierć nie bezpośrednio za wyznanie wiary, lecz za czyny wypływające z miłości bliźniego – a więc z realizacji przykazania miłości bliźniego jako nakazu ewangelicznego. Józef i Wiktoria Ulmowie nie zginęli dlatego, że odmówili wyrzeczenia się Chrystusa (jak mę czennice za wierność Ewangelii), lecz dlatego że wypełniali miłosierdzie chrześcijańskie – konkretny czyn wynikający z wiary. Teologia mę czeństwa, na którą powołała się Dykasteria ds. Świętych, wskazuje że motyw wiary – ów „propter Christum” – jest spełniony, gdy sprawca zabija ofiarę ze względu na jej chrześcijańskie postępowanie. Polacy ratujący Żydów, którzy oddali życie za bliźnich, wpisują się w tę właśnie kategorię kanoniczną. Miłosierdzie i świadectwo wiary są w przypadku rodziny Ulmów nierozłączne.
Jaki był przebieg procesu beatyfikacyjnego rodziny Ulmów?
Proces diecezjalny w sprawie beatyfikacji rodziny Ulmów otwarto w 2003 roku w diecezji rzeszowskiej za zgodą biskupa Kazimierza Górnego. Dochodzenie diecezjalne zakończono formalnie i akta przekazano do Dykasterii ds. Świętych w Watykanie. W 2022 roku papież Franciszek podpisał dekret o heroiczności cnót rodziny Ulmów – kluczowy etap każdego procesu beatyfikacyjnego, potwierdzający, że kandydaci na ołtarze żyli wiarą w stopniu heroicznym. Historia kanonizacji wczesnych mę czenników, opisana przy okazji historii kanonizacji wczesnych mę czenników, ukazuje jak różne drogi prowadzą do ołtarzy – w przypadku mę czenników nie jest wymagany cud do beatyfikacji. W maju 2023 roku Stolica Apostolska wydała dekret o mę czeństwie, a beatyfikacja odbyła się 10 września 2023 roku. Beatyfikacja 2023 roku wieńczyła 20 lat starań polskiego Kościoła. Mę czeństwo wojenne rodziny Ulmów zostało tym samym potwierdzone przez najwyższy autorytet kościelny.
Gdzie odbyła się beatyfikacja rodziny Ulmów w 2023 roku?
Beatyfikacja rodziny Ulmów odbyła się 10 września 2023 roku w Rzeszowie, na Placu Sejmowym, podczas uroczystej Mszy świętej. Celebransem był kardynał Marcello Semeraro, Prefekt Dykasterii ds. Świętych, który przewodniczył ceremonii jako delegat papieża Franciszka. Według oficjalnych danych Konferencji Episkopatu Polski, w uroczystości wzięło udział ponad 60 000 pielgrzymów z całej Polski i z zagranicy. Uroczyste celebracje liturgiczne Kościoła, takie jak ta beatyfikacja, stanowią kamień milowy w uroczystych celebracjach liturgicznych Kościoła. Błogosławiona rodzina Ulmów stała się od tego dnia oficjalnym wzorem do naśladowania dla wiernych całego Kościoła powszechnego.
Jakie atrybuty i symbole przedstawiają błogosławioną rodzinę Ulmów?
Ikonografia błogosławionej rodziny Ulmów obejmuje atrybuty bezpośrednio związane z ich życiem i mę czeństwem. Symbole te omówiono szerzej przy ikonografii i atrybutach świętych mę czenniczek:
- Aparat fotograficzny – atrybut Józefa Ulmy, nawiązujący do jego pasji i zachowanych fotografii archiwalnych.
- Snopy zboża lub kłosy – symbol pracy rolniczej, prostego wiejskiego życia i wierności ziemi.
- Gwiazda Dawida – symbol ukrywanych Żydów, wyraz miłosierdzia i braterstwa między narodami.
- Wieniec dziecięcy lub sześć dzieci – odniesienie do liczby dzieci Ulmów i ich wspólnego mę czeństwa.
- Rodzina trzymająca się za ręce – ikonograficzny motyw jedności rodziny w obliczu śmierci, charakterystyczny dla współczesnych wizerunków błogosławionych.
Kiedy przypada liturgiczne wspomnienie błogosławionej rodziny Ulmów?
Liturgiczne wspomnienie błogosławionej rodziny Ulmów przypada 24 marca – w rocznicę ich mę czeństwa z 1944 roku. Data ta została wybrana przez Stolicę Apostolską jako dzień wspomnienia, zgodnie z tradycją liturgiczną Kościoła, według której wspomnienie mę czenników obchodzi się w dies natalis – dniu ich narodzin dla nieba. W roku liturgicznym 24 marca wypada w pobliżu uroczystości Zwiastowania Pańskiego (25 marca), co nadaje wspomnieniu dodatkowy wymiar maryjny. Błogosławiona rodzina Ulmów jest wspominana w diecezji rzeszowskiej jako patronka rodzin i obrońców życia.
Modlitwa za wstawiennictwem błogosławionej rodziny Ulmów
Modlitwa wstawiennicza do błogosławionej rodziny Ulmów
Błogosławieni Józefie i Wiktorio, i wy, błogosławione dzieci Ulmów, mę czennicy z Markowej, którzy oddaliście życie z miłości do bliźniego – wstawiajcie się za nami przed Bogiem Miłosiernym.
Prosimy was, błogosławieni Ulmowie, abyście wyjednali nam łaskę odwagi w czynieniu dobra, wierności przykazaniu miłości bliźniego i wytrwałości w wierze, gdy próby nas doświadczają.
Niech wasze świadectwo wiary umacnia nasze rodziny, chroni niewinnych i przypomina nam, że miłosierdzie jest sercem Ewangelii.
Przez Chrystusa Pana naszego. Amen.
Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej – jak uczcić pamięć Ulmów?
Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej to najważniejsze miejsce pamięci poświęcone Józefowi i Wiktorii Ulmom oraz innym Polakom ratującym Żydów podczas II wojny światowej. Muzeum zostało otwarte w 2016 roku i mieści się w Markowej, w powiecie łańcuckim (województwo podkarpackie). Zgodnie z informacjami dostępnymi według danych z 2025 roku, placówka jest czynna od wtorku do niedzieli; przed wizytą zaleca się sprawdzenie aktualnych godzin na stronie muzeum. Pielgrzymi nawiedzający Markową mogą obejrzeć oryginalne fotografie Józefa Ulmy, rekonstrukcję miejsca ukrywania Żydów oraz wystawę stałą poświęconą mę czeństwu wojennemu na Rzeszowszczyźnie. Muzeum stanowi ważny cel pielgrzymek rodzinnych, szczególnie w okolicach liturgicznego wspomnienia 24 marca.
Jak dziedzictwo Ulmów łączy się z polskim świadectwem wiary?
Błogosławiona rodzina Ulmów wpisuje się w długą tradycję polskiego świadectwa wiary, obejmującą postaci takie jak błogosławiony Maksymilian Kolbe (zamordowany w Auschwitz w 1941 roku), święta Faustyna Kowalska (apostołka Bożego Miłosierdzia) czy błogosławiona Karolina Kózkówna (mę czennica z Małopolski). Wszyscy oni świadczą o tym, że wiara katolicka w Polsce XX wieku rodziła konkretne, heroiczne czyny miłosierdzia – nie tylko pobożność prywatną, lecz poświęcenie życia za bliźnich. Świadectwo wiary w obliczu śmierci, które opisuje m.in. świadectwo wiary w obliczu śmierci na przykładach z tradycji patrystycznej, jest w przypadku Ulmów świadectwem dosłownym. Miłosierdzie i świadectwo wiary stanowią fundament dziedzictwa rodziny Ulmów, które – jako of 2026 – jest coraz szerzej obecne w polskiej katechezie i liturgii.
Święty Jan Paweł II a temat Sprawiedliwych wśród Narodów Świata
Święty Jan Paweł II wielokrotnie podkreślał znaczenie Polaków ratujących Żydów w czasie II wojny światowej. W czasie wizyty w Yad Vashem w 2000 roku papież oddał hołd Sprawiedliwym wśród Narodów Świata i zaznaczył, że ich czyn był wyrazem głębokiej ludzkiej godności i wiary. Stanowisko Jana Pawła II wobec polskich mę czenników wojennych i świadków miłosierdzia – jako kontekst dla beatyfikacji 2023 roku – pokazuje ciągłość nauczania Kościoła o wartości każdego ludzkiego życia. Według danych z 2025 roku, ponad 7 000 Polaków nosi tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata – więcej niż obywatele jakiegokolwiek innego kraju.
Powiązane artykuły
- Polskie święte i błogosławione – kompletny przewodnik po 20 wybranych patronkach – przewodnik główny
- Święta Faustyna Kowalska – życiorys apostołki Bożego Miłosierdzia
- Bł. Karolina Kózkówna – męczennica czystości i patronka młodzieży polskiej
Członek rady parafialnej i wolontariusz w zespole medialnym parafii św. Tomasza. Pasjonat fotografii i dobrych tekstów. Na co dzień stara się uchwycić w kadrze i słowie życie naszej wspólnoty. Prywatnie mąż i ojciec dwójki dzieci.
