Najświętsza Maryja Panna jest Matką Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, i zajmuje w wierze katolickiej miejsce wyjątkowe – ponad wszystkimi świętymi, choć niżej niż Bóg w Trójcy Jedyny. Kościół katolicki oddaje Jej kult zwany hyperdulia, czyli najwyższy kult należny stworzeniu, wyraźnie odróżniony od kultu latreia, który przysługuje wyłącznie Bogu. Teologia maryjna opiera się na czterech dogmatach, bogatym kulcie modlitwy maryjnej i wielowiekowej Tradycji Apostolskiej.
Katechizm Kościoła Katolickiego w numerach 963-975 przedstawia Maryję jako „Matkę Kościoła” i wzór wiary doskonałej. Tytuł Theotokos – Bogarodzica – orzeczony na Soborze Efeskim w 431 roku stanowi fundament całej teologii maryjnej. Modlitwa maryjna, w tym Rozaniec i Litania Loretańska, należy do centralnych form pobożności katolickiej na całym świecie, a kult maryjny obejmuje ponad miliard wiernych.
Kim jest Najświętsza Maryja Panna – definicja i miejsce w wierze katolickiej
Najświętsza Maryja Panna jest Matką Bożą, kobietą wybraną przez Boga przed wiekami do zrodzenia Syna Bożego w ludzkiej naturze, i zajmuje w hierarchii wiary katolickiej miejsce bezpośrednio po Trójcy Świętej. Tytuł Theotokos – po polsku Bogarodzica lub Matka Boża – orzeczony na Soborze Efeskim w 431 roku definiuje tożsamość Maryi w sposób dogmatyczny: Maryja urodziła nie tylko człowieka Jezusa, lecz Osobę Boską, która przyjęła naturę ludzką.
W teologii katolickiej rozróżnia się trzy stopnie kultu religijnego. Kult latreia przysługuje wyłącznie Bogu i polega na oddawaniu czci należnej Stwórcy. Kult dulia obejmuje wszystkich świętych kanonizowanych przez Kościół. Kult hyperdulia – najwyższy spośród kultów należnych stworzeniu – przysługuje wyłącznie Najświętszej Maryi Pannie ze względu na Jej wyjątkową rolę w historii zbawienia.
Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 963) stwierdza wprost: „Maryja jest Matką Kościoła, ponieważ jest Matką Jezusa i pozostaje złączona z Jego dziełem zbawienia.” Dogmaty maryjne – Boże Macierzyństwo, Dziewictwo, Niepokalane Poczęcie i Wniebowzięcie NMP – tworzą spójny system teologiczny, w którym każdy element wynika z poprzedniego. Modlitwa maryjna, kult maryjny i objawienia maryjne uznane przez Kościół umacniają tę wiarę przez stulecia.
Maryja nie jest czczona jako bogini ani jako pośredniczka równa Chrystusowi. Kościół naucza, że Maryja wstawia się za wiernymi jako Matka u swego Syna, nie zastępując Jego jedynego pośrednictwa. To rozróżnienie – ważne ekumenicznie – jest stałym elementem nauczania soborowego od Vaticanum II.
Maryja w Piśmie Świętym – od Księgi Rodzaju do Apokalipsy
Maryja jako postać biblijna pojawia się w całym Piśmie Świętym – od pierwszych kart Księgi Rodzaju do ostatniej wizji Apokalipsy, tworząc spójny łuk teologiczny, który teolodzy nazywają typologią maryjną. Stary Testament zawiera liczne zapowiedzi i figury Matki Bożej, Nowy Testament przedstawia Jej bezpośrednią rolę w historii zbawienia. Kult maryjny wyrasta właśnie z tej obecności Maryi w całym Bożym planie.
Biblijny obraz Najświętszej Maryi Panny nie ogranicza się do scen narodzenia Jezusa. Maryja jest aktywną uczestniczką kluczowych wydarzeń ewangelicznych i pierwszą osobą, która przyjęła Słowo Boże z pełną wiarą. Modlitwa maryjna – zwłaszcza Rozaniec – opiera się właśnie na rozważaniu tych biblijnych tajemnic.
Zapowiedź Maryi w Starym Testamencie – Niewiasta z Księgi Rodzaju i proroctwo Izajasza
Pierwsza biblijna zapowiedź Maryi zawarta jest w Księdze Rodzaju 3,15, gdzie Bóg mówi do węża: „Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie a Niewiastę, między potomstwo twoje a potomstwo jej” – tekst ten tradycja katolicka nazywa protoewangelią, czyli pierwszą dobrą nowiną o zbawieniu.
Protoewangelia (Rdz 3,15) wprowadza postać Niewiasty, której potomstwo pokona szatana. Teologia katolicka, oparta na interpretacji Ojców Kościoła i Tradycji Apostolskiej, wskazuje Maryję jako tę właśnie Niewiastę, a Jezusa jako Jej potomstwo. Jest to fundament maryjnej typologii starotestamentalnej.
Drugie kluczowe proroctwo to Iz 7,14: „Oto Panna pocznie i porodzi syna i nazwie Go imieniem Emmanuel.” Septuaginta, greckie tłumaczenie Starego Testamentu, używa słowa parthenos – dziewica, co Ewangelia Mateusza (Mt 1,23) wprost odnosi do Maryi. Dogmat o Dziewictwie Maryi czerpie uzasadnienie właśnie z tej linii prorockiej.
Wśród innych figur maryjnych w Starym Testamencie wymienia się: Arkę Przymierza (1 Krl 8) – naczynie, w którym mieszkała Boża obecność, analogicznie do łona Maryi noszącego Wcielonego Boga; Judytę i Esterę – kobiety ratujące swój naród przez heroiczną postawę; oraz Córę Syjońską (So 3,14) wzywającą do radości. Apokalipsa 12, z wizją „Niewiasty obleczonej w słońce, z księżycem pod stopami i z wieńcem z dwunastu gwiazd”, zamyka ten krąg biblijnych obrazów, łącząc postać Maryi z Kościołem triumfującym.
Maryja w Nowym Testamencie – Ewangelie i Dzieje Apostolskie
Maryja w Nowym Testamencie pojawia się w co najmniej 12 bezpośrednich scenach ewangelicznych i apostolskich, pełniąc aktywną rolę od Zwiastowania aż po modlitwę w Wieczerniku po Wniebowstąpieniu Jezusa.
Scena Zwiastowania (Lk 1,26-38) jest kluczowym momentem maryjnym w całej Biblii. Anioł Gabriel zwraca się do Maryi słowami „Raduj się, pełna łaski” – tytuł „pełna łaski” (po grecku kecharitomene) stanowi jedną z podstaw dogmatu o Niepokalanym Poczęciu. Odpowiedź Maryi „Niech mi się stanie według słowa twego” jest wzorem posłuszeństwa wiary.
Nawiedzenie Elżbiety (Lk 1,39-56) przynosi dwa ważne elementy teologiczne: tytuł „Matka mojego Pana” użyty przez Elżbietę oraz Magnificat – hymn Maryi, który stał się modlitwą maryjną odmawianą przez Kościół w Liturgii Godzin każdego dnia. Wesele w Kanie (J 2,1-11) pokazuje Maryję jako wstawiającą się za ludźmi i wskazującą na Jezusa słowami „Zróbcie wszystko, cokolwiek wam powie” – słowa te tradycja katolicka czyta jako program modlitwy maryjnej.
Pod krzyżem (J 19,25-27) Jezus mówi do Maryi „Niewiasto, oto syn twój” i do umiłowanego ucznia „Oto Matka twoja” – scena ta jest biblijnym fundamentem tytułu Matka Kościoła. Dzieje Apostolskie (Dz 1,14) wymieniają Maryję wśród uczniów trwających „jednomyślnie na modlitwie” w Wieczerniku przed Zesłaniem Ducha Świętego – Maryja jest więc świadkiem narodzin Kościoła.
Życiorys Maryi – od narodzin w Jerozolimie do Wniebowzięcia
Życiorys Najświętszej Maryi Panny obejmuje: narodziny w Jerozolimie (lub Seforis w Galilei) około 20-15 r. przed Chr., poświęcenie w świątyni, zaślubiny z Józefem, Zwiastowanie, życie z Jezusem w Nazarecie, a następnie Wniebowzięcie po Jego Zmartwychwstaniu – większość tych faktów pochodzi ze Szczęściu Apostolskiej lub apokryfów, nie z Pisma Świętego.
Szczegóły dotyczące rodziców Maryi – świętego Joachima i świętej Anny – pochodzą z Protoewangelii Jakuba, apokryfu powstałego około 150 roku po Chr. Kościół katolicki nie zalicza apokryfów do kanonu Pisma Świętego, jednak Tradycja Apostolska przyjęła wiele przekazów z Protoewangelii jako pobożne podania. Imiona Joachim i Anna są powszechnie przyjęte w liturgii – 26 lipca Kościół obchodzi ich wspomnienie.
Według tradycji Maryja została ofiarowana w świątyni jerozolimskiej, gdzie wychowywała się do czasu zaślubin. Zaślubiny z Józefem z domu Dawida miały miejsce, gdy Maryja miała około 12-14 lat – co odpowiadało ówczesnym zwyczajom żydowskim. Józef jest w Piśmie Świętym nazwany „mężem sprawiedliwym” (Mt 1,19) i opiekunem Świętej Rodziny.
Zwiastowanie – datowane tradycyjnie na 25 marca, dziewięć miesięcy przed Bożym Narodzeniem – jest centralnym wydarzeniem życia Maryi. Wcielenie Syna Bożego dokonało się w Jej łonie za sprawą Ducha Świętego. Narodzenie Jezusa w Betlejem, ucieczka do Egiptu i powrót do Nazaretu tworzą kolejne etapy życia Świętej Rodziny opisane przez Ewangelie.
Przez całe publiczne życie Jezusa Maryja pojawia się sporadycznie – najważniejszy jest Jej udział w Ofierze na Golgocie. Po Wniebowstąpieniu Jezusa Maryja przebywa ze wspólnotą uczniów. Rok Jej śmierci jest nieznany – tradycja wskazuje Jerozolimę lub Efez jako miejsce ostatnich lat życia. Dogmat o Wniebowzięciu, ogłoszony przez papieża Piusa XII w 1950 roku w konstytucji apostolskiej Munificentissimus Deus, orzeka, że Maryja z duszą i ciałem została wzięta do chwały niebieskiej.
Na wyjątkową rolę Maryi w dziejach Kościoła szczególną uwagę zwrócił świętego Jana Pawła II – który szczególnie czcił Maryję, czyniąc Jej kult centralnym elementem swojego pontyfikatu pod hasłem „Totus Tuus”.
Cztery dogmaty maryjne – co Kościół naucza o Matce Bożej
Kościół katolicki ogłosił 4 dogmaty maryjne, czyli prawdy wiary obowiązujące wszystkich katolików: Boże Macierzyństwo (431), Dziewictwo Maryi (553), Niepokalane Poczęcie (1854) i Wniebowzięcie NMP (1950).
Dogmaty maryjne są owocem wielowiekowego procesu teologicznego i liturgicznego. Każdy z nich był odpowiedzią na konkretne herezje lub wyraźne oczekiwanie Ludu Bożego. Teolog i Ojciec Kościoła, świętego Augustyna z Hippony – ojca Kościoła piszącego o Maryi, wniósł istotny wkład w rozumienie grzechu pierworodnego i jego braku w Maryi.
Cztery dogmaty maryjne są następujące:
- Boże Macierzyństwo (Theotokos) – 431 r., Sobór Efeski: Maryja jest Matką Bożą, ponieważ urodziła Osobę Boską – Syna Bożego, który przyjął naturę ludzką. Dogmat ten orzekł Sobór Efeski, odpierając herezję Nestoriusza twierdzącego, że Maryja jest jedynie Matką Chrystusa-człowieka (Christotokos). Kult maryjny rozwinął się gwałtownie po tym orzeczeniu.
- Dziewictwo Maryi – orzeczone na Soborze Konstantynopolitańskim II w 553 r.: Maryja była dziewicą przed narodzeniem Jezusa, w trakcie narodzenia i po narodzeniu – stąd tradycja mówi o „trójce dziewictwa”. Pismo Święte, zwłaszcza Iz 7,14 i Lk 1,34, stanowi podstawę tego dogmatu. Niepokalane Poczęcie i Dziewictwo Maryi są wzajemnie powiązane teologicznie.
- Niepokalane Poczęcie – 8 grudnia 1854 r., papież Pius IX, bulla Ineffabilis Deus: Maryja od pierwszej chwili swego poczęcia była zachowana od zmazy grzechu pierworodnego, mocą przewidzianych zasług Jezusa Chrystusa. Dogmat ten nie mówi o dziewiczym poczęciu Maryi przez Annę, lecz o wyjątkowej łasce Bożej działającej uprzedzająco. Święto Niepokalanego Poczęcia obchodzone jest 8 grudnia jako uroczystość liturgiczna.
- Wniebowzięcie NMP – 1 listopada 1950 r., papież Pius XII, konstytucja Munificentissimus Deus: Maryja po zakończeniu ziemskiego życia z ciałem i duszą została wzięta do chwały niebieskiej. Dogmat nie rozstrzyga kwestii, czy Maryja wpierw umarła (dormitio), czy została wzięta do nieba bez śmierci. Modlitwa maryjna 15 sierpnia – Wniebowzięcie NMP – jest największym świętem maryjnym w roku liturgicznym.
Tytuły i wezwania Maryi – Matka Boża, Niepokalana, Wniebowzięta, Królowa
Kościół katolicki używa ponad 50 oficjalnych tytułów Najświętszej Maryi Panny, które można podzielić na 4 grupy: biblijne, dogmatyczne, ludowe i narodowe – każdy tytuł wyraża inny aspekt Jej roli w historii zbawienia.
Teologia tytułów maryjnych rozwijała się przez wieki, a świętego Tomasza z Akwinu – doktora anielskiego i jego nauki o Maryi usystematyzował wiele z nich w XIII wieku, wiążąc każdy tytuł z konkretną prawdą teologiczną.
Tytuły biblijne:
- Theotokos – Bogarodzica, Matka Boża – orzeczony na Soborze Efeskim w 431 r., najważniejszy tytuł dogmatyczny
- Magnificat – „Ta, która wielbi Pana” – od pierwszego słowa hymnu Maryi w Lk 1,46
- Niewiasta obleczona w słońce – obraz z Apokalipsy 12, łączący Maryję z Kościołem triumfującym
- Panna – dziewica, nawiązanie do proroctwa Izajasza 7,14
Tytuły dogmatyczne:
- Niepokalana – Niepokalane Poczęcie, wolna od grzechu pierworodnego od chwili poczęcia
- Wniebowzięta – wzięta z ciałem i duszą do chwały niebieskiej
- Zawsze Dziewica – Aeiparthenos, tytuł orzeczony soborowo w 553 r.
Tytuły liturgiczne i ludowe:
- Mater Dolorosa – Matka Bolesna, stojąca pod krzyżem na Golgocie
- Stella Maris – Gwiazda Morza, patronka żeglarzy i podróżnych
- Notre-Dame – Nasza Pani, tytuł popularny we Francji i w całym świecie frankofońskim
- Regina Caeli – Królowa Nieba, tytuł stosowany szczególnie w wielkanocnej modlitwie maryjnej
Tytuły narodowe:
- Królowa Polski – tytuł nadany przez Jana II Kazimierza w Ślubach Lwowskich 1 kwietnia 1656 r.
- Matka Boska Częstochowska – wizerunek Czarnej Madonny na Jasnej Górze, główne sanktuarium maryjne w Polsce
- Matka Boska Ostrobramska – wizerunek czczony w Wilnie, ważny dla kultury polskiej i litewskiej
Patronaty Najświętszej Maryi Panny – pod czyjąopieka stoi i komu pomaga
Najświętsza Maryja Panna jest patronką Polski, rodzin chrześcijańskich, dziewic, kapłanów, żołnierzy i chorych, a każdy z tych patronatów jest związany z konkretnym tytułem maryjnym lub miejscem objawień.
Kult maryjny wyraża się nie tylko w modlitwie maryjnej, lecz także w powierzaniu się Jej wstawiennictwu w konkretnych potrzebach. Modlitwy do Maryi w intencji chorych, podróżnych czy rodzin należą do najstarszych form pobożności chrześcijańskiej.
Główne patronaty Najświętszej Maryi Panny obejmują:
- Polska – pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej i tytułem Królowej Polski (Śluby Jana Kazimierza, 1656 r., potwierdzone przez Sejm RP); główne sanktuarium: Jasna Góra w Częstochowie
- Rodziny chrześcijańskie – pod wezwaniem Świętej Rodziny z Nazaretu; 30 grudnia Kościół obchodzi Święto Świętej Rodziny
- Dziewice konsekrowane i zakonnice – pod wezwaniem Niepokalanej; Maryja jest wzorem czystości i oddania Bogu
- Kapłani – pod wezwaniem Matki Kapłanów; modlitwa maryjna za kapłanów jest centralnym elementem wielu wspólnot modlitewnych
- Żołnierze i wojsko polskie – Matka Boska Łaskawa jako patronka Wojska Polskiego, a także wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej noszonej przez żołnierzy w bitwach
- Chorzy i szukający uzdrowienia – pod wezwaniem Matki Bożej z Lourdes (11 lutego); tam, gdzie podobnie jak świętej Łucji – patronki niewidomych, kult wiąże się ze szczególnymi łaskami uzdrowienia
- Marynarze i podróżni – pod wezwaniem Stella Maris, Gwiazdy Morza
- Matki i kobiety oczekujące potomstwa – pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy
Modlitwy do Maryi – Zdrowaś Maryjo, Różaniec, Litania Loretańska i nowenny
Modlitwa maryjna obejmuje co najmniej 7 głównych form: Zdrowaś Maryjo, Różaniec, Litanię Loretańską, Magnificat, Anioł Pański, Salve Regina i nowenny do Matki Bożej – każda z nich ma odmienne korzenie historyczne i miejsce w liturgii lub pobożności ludowej.
Zdrowaś Maryjo (Ave Maria) jest najważniejszą modlitwą maryjną odmawianą przez katolików. Pierwsza część – „Zdrowaś Maryjo, łaski pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc żywota Twojego, Jezus” – pochodzi bezpośrednio z Pisma Świętego: słów Archanioła Gabriela (Lk 1,28) i słów Elżbiety (Lk 1,42). Druga część – „Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi, teraz i w godzinę śmierci naszej” – ukształtowała się ostatecznie w XVI wieku.
Różaniec jest modlitwą maryjną polegającą na rozważaniu tajemnic z życia Jezusa i Maryi podczas odmawiania Zdrowaś Maryjo na koralikach. Rozróżnia się 4 grupy tajemnic różańcowych: radosne (Zwiastowanie, Nawiedzenie, Narodzenie Jezusa, Ofiarowanie w świątyni, Znalezienie w świątyni), światła (dodane przez Jana Pawła II w 2002 r.), bolesne i chwalebne – razem 20 tajemnic. Tradycja przypisuje Różaniec Dominikowi de Guzmánowi (św. Dominik, XIII wiek), choć forma znana dziś ukształtowała się w XV-XVI wieku.
Litania Loretańska jest starożytną modlitwą maryjną, wywodzącą się z sanktuarium w Loreto we Włoszech. Zawiera ponad 50 wezwań do Maryi (Matko Chrystusowa, Matko łaski Bożej, Zwierciadło sprawiedliwości, Stolico mądrości, Przyczyny naszej radości…) i kończy się prośbą „Módl się za nami.” Kościół zatwierdził Litanię Loretańską jako oficjalną formę kultu maryjnego.
Nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy i inne nowenny maryjne to 9-dniowe cykle modlitewne nawiązujące do 9 dni oczekiwania Apostołów na Zesłanie Ducha Świętego. Magnificat – hymn Maryi z Lk 1,46-55 „Wielbi dusza moja Pana…” – jest odmawiane każdego dnia przez kapłanów i osoby zakonne w ramach Liturgii Nieszporów.
Objawienia maryjne uznane przez Kościół – Lourdes, Fatima, Guadalupe
Trzy najważniejsze objawienia maryjne uznane przez Kościół to: Guadalupe (1531), Lourdes (1858) i Fatima (1917) – wszystkie trzy zostały zatwierdzone przez lokalnych biskupów diecezjalnych jako objawienia prywatne, które nie należą do depozytu wiary, lecz są znakami potwierdzającymi kult maryjny.
Należy podkreślić, że objawienia prywatne – choćby najszerzej uznane – nie są częścią Objawienia Bożego zawartego w Piśmie Świętym i Tradycji. Kościół naucza, że wierni mogą im zawierzyć „ludzką wiarą”, lecz nie mają obowiązku ich przyjmować jako dogmatów. Modlitwa maryjna płynąca z tych miejsc jest jednak owocem niezwykłego duchowego wpływu objawień.
Guadalupe (1531): Juan Diego Cuauhtlatoatzin, aztecki neofita, trzykrotnie w dniach 9-12 grudnia 1531 r. widział Maryję na wzgórzu Tepeyac koło Mexico City. Maryja przedstawiła się jako „Matka prawdziwego Boga, który daje życie.” Na tilmie (płaszczu) Juana Diego pozostał cudowny wizerunek Matki Bożej. Objawienie zatwierdził biskup Juan de Zumárraga. Sanktuarium w Guadalupe odwiedza rocznie ponad 20 milionów pielgrzymów (dane z 2024 r.), co czyni je najczęściej odwiedzanym sanktuarium maryjnym na świecie.
Lourdes (1858): Bernadetta Soubirous (1844-1879), 14-letnia dziewczynka, miała 18 objawień Maryi między 11 lutego a 16 lipca 1858 r. w grocie Massabielle. Maryja przedstawiła się słowami „Jestem Niepokalanym Poczęciem” – cztery lata po ogłoszeniu dogmatu z 1854 r. Biskupa diecezji Tarbes, Bertrand-Sévère Laurence, zatwierdził objawienia w 1862 r. Woda ze źródła w Lourdes jest związana z licznymi uzdrowieniami; Kościół oficjalnie uznał 70 cudów medycznych do 2025 r.
Fatima (1917): Trojka fatimska – Łucja dos Santos i jej kuzynostwo, Franciszek i Hiacynta Marto – miała 6 objawień Maryi między 13 maja a 13 października 1917 r. Maryja prosiła o odmawianie Różańca, pokutę i poświęcenie Rosji Jej Niepokalanemu Sercu. Cud słońca 13 października 1917 r. obserwowało około 70 000 osób. Objawienia zatwierdził biskup José Alves Correia da Silva w 1930 r. Franciszek i Hiacynta Marto zostali kanonizowani przez papieża Franciszka w 2017 r. przy grobie świętej Agaty z Katanii – patronki chorych, a Łucja dos Santos jest w trakcie procesu beatyfikacyjnego (stan na 2026 r.).
Święta maryjne w roku liturgicznym – kiedy Kościół czci Matkę Bożą
Kościół katolicki obchodzi ponad 15 świąt maryjnych w ciągu roku liturgicznego, z czego 4 mają rangę uroczystości – najwyższą w hierarchii liturgicznej.
Rok liturgiczny jest przeniknięty kultem maryjnym. Modlitwa maryjna towarzyszy wiernemu przez cały rok – od stycznia do grudnia, a każdy miesiąc październik jest poświęcony Różańcowi, a maj – Matce Bożej.
Główne święta maryjne w roku liturgicznym:
- 1 stycznia – Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (Theotokos) – uroczystość, najwyższa ranga; otwiera rok kalendarzowy
- 11 lutego – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Lourdes – wspomnienie obowiązkowe; Światowy Dzień Chorego od 1992 r.
- 25 marca – Uroczystość Zwiastowania Pańskiego – uroczystość; 9 miesięcy przed Bożym Narodzeniem
- 13 maja – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Fatimskiej – wspomnienie dowolne
- 31 maja – Święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny – święto; pamiątka nawiedzenia Elżbiety
- 16 lipca – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel – wspomnienie; związane z tradycją karmelitańską
- 15 sierpnia – Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – uroczystość, w Polsce święto państwowe (zbieżność z Świętem Wojska Polskiego)
- 22 sierpnia – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Królowej – wspomnienie obowiązkowe; tydzień po Wniebowzięciu
- 8 września – Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – święto; 9 miesięcy po Niepokalanym Poczęciu (8 grudnia)
- 15 września – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Bolesnej – Mater Dolorosa; dzień po Podwyższeniu Krzyża
- 7 października – Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej – upamiętnienie bitwy pod Lepanto (1571)
- 8 grudnia – Uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny – uroczystość; fundament dogmatu z 1854 r.
Maryja a inne święte kobiety – czym różni się cześć oddawana Matce Bożej od kultu świętych
Maryja jest czczona kultem hyperdulia – najwyższym kultem należnym stworzeniu, wyraźnie różnym od kultu dulia, który Kościół oddaje wszystkim świętym kobietom i mężczyznom kanonizowanym.
Rozróżnienie to jest fundamentalne dla poprawnego rozumienia teologii katolickiej. Modlitwa maryjna – Rozaniec, Litania Loretańska, nowenny do Matki Bożej – jest kultem skierowanym do Matki Bożej jako Matki Kościoła i wyjątkowej współpracowniczki Chrystusa w dziele zbawienia. Modlitwy do świętych są prośbami o wstawiennictwo osób zbawionych, które jednak nie dzielą z Maryją Jej jedynej roli.
Święte kobiety kanonizowane przez Kościół – jak świętej Agnieszki Rzymskiej – dziewicy i męczennicy czy świętej Cecylii Rzymskiej – patronki muzyków – są wzorami konkretnych cnót i patronkami określonych grup. Ich kult polega na naśladowaniu ich życia i prośbie o wstawiennictwo. Maryja natomiast jest wzorem absolutnym wiary, gdyż jako jedyna wśród stworzeń jest Matką Bożą, wolną od grzechu pierworodnego i wziętą do nieba z ciałem i duszą.
Sobór Watykański II w Konstytucji Lumen Gentium (rozdz. VIII) podkreśla, że „Maryja nie jest pośredniczką obok Chrystusa ani Jego zastępczynią, lecz kieruje ludzi do Syna i zachęca do spełniania Jego woli.” Kult maryjny jest więc drogą do Chrystusa, nie celem samym w sobie. Różnica między hyperdulia a dulia wyraża tę teologiczną hierarchię z całą precyzją.