Wielkanoc i Zmartwychwstanie Panskie – historia, liturgia i tradycje

Wielkanoc jest najwazniejszym swietem chrzescijanskim, centrum roku liturgicznego i sercem calej wiary Kosciola. Zmartwychwstanie Panskie, ktore celebruje, to nie tylko jedno z wielu swiat – to fundament, bez ktorego, jak naucza swiety Pawel, wiara chrzescijanska bylaby prozna. Ponizszy artykul opisuje historie, liturgie, symbole i tradycje Wielkanocy w Kosciele katolickim, od Triduum Paschalnego przez Wigilie Paschalna az po polskie zwyczaje swiecenia pokarmow i Smigus-Dyngus.

Czym jest Wielkanoc w Kosciele katolickim?

Wielkanoc jest najwazniejszym swietem roku liturgicznego Kosciola katolickiego, upamietnajacym Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa trzeciego dnia po Jego smierci i pogrzebie. Konstytucja soborowa o liturgii swietej, Sacrosanctum Concilium (1963), opisuje Wielkanoc jako szczyt calego roku liturgicznego, ku ktoremu zmierza kazdy inny okres i kazde inne swieto. Katechizm Kosciola Katolickiego w numerze 1169 precyzuje: „Niedziela Zmartwychwstania jest wsrod swiat tym, czym niedziela jest wsrod dni tygodnia.”

Wielkanoc wpisuje sie w ciag Triduum Paschalnego – trzech najswietszych dni Kosciola – i otwiera piecdziesieciodniowy okres wielkanocny zakonczony Zeslaniem Ducha Swietego. Rok liturgiczny organizuje sie wokol tajemnicy paschalnej: Adwent i Narodzenie przygotowuja do niej, Wielki Post do niej prowadzi, a Wielkanoc stanowi jej pelne objawienie. Zmartwychwstanie Panskie jest zatem nie jednym ze swiat lecz zrodlem, z ktorego wszystkie inne swieta czerpiac swoje znaczenie. Swiadectwo apostolskie Zmartwychwstania, opisane szczegolowo w Ewangeliach i Listach sw. Pawla, sprawia, ze Wielkanoc jest rownoczesnie wydarzeniem historycznym i zywym centrum zycia sakramentalnego. swiadectwo apostolskie Zmartwychwstania

Jaka jest historia i pochodzenie swieta Zmartwychwstania?

Historia swieta Zmartwychwstania siega pierwszego wieku Kosciola, kiedy wspolnoty chrzescijanskie gromadzily sie w pierwszym dniu tygodnia, aby celebrowac pamiatke Zmartwychwstalego. Najwczesniejsze swiadectwa literackie, takie jak Didache (koniec I wieku) i pisma biskupa Ignacego Antiochia (okolo 107 roku), potwierdzaja cotygodniowe swietowanie niedzieli jako „dnia Panskiego.”

W II i III wieku wybuchly spory tzw. quartodeciman – chrzescijan, glownie z Azji Mniejszej, swietujacych Pascha 14 nisan (data zydowska), niezaleznie od dnia tygodnia. Koscioly zachodnie upieraly sie natomiast przy niedzieli po 14 nisan. Sporow tych nie rozstrzygnely ani listy biskupa Polikarpa ze Smyrny, ani interwencja papierza Wiktorego I okolo 190 roku.

Ostateczne ujednolicenie nastapilo na Soborze Nicejskim w 325 roku, ktory orzekl, ze Wielkanoc ma przypadac w pierwsza niedziele po pierwszej wiosennej pelni ksiezyca, niezaleznie od kalendarza zydowskiego. Decyzja ta nadala swietuZmartwychwstania jego dzisiejsza forme obliczen i potwierdzila autonomie Paschy chrzescijanskiej wobec Paschy zydowskiej. Caly ten rozwoj wpisuje sie w rok liturgiczny Kosciola katolickiego, ktory przez wieki nabral sprecyzowanej struktury teologicznej i liturgicznej.

Skad pochodzi slowo Wielkanoc?

Slowo „Wielkanoc” pochodzi ze staro-polskiego zlozenia „wielka noc”, oznaczajacego noc Zmartwychwstania, najswiestrza noc roku chrzescijanskiego. Lacinska nazwa „Pascha” pochodzi bezposrednio z hebrajskiego „Pesach” (przejscie), przypominajac o biblijnym wyzwoleniu Izraela z Egiptu. Oba terminy – Wielkanoc i Pascha – sa rownolegla uzywaane w polskiej tradycji liturgicznej i teologicznej.

Jak Wielkanoc czerpie z zydowskiej Paschy?

Wielkanoc chrzescijanska czerpie z zydowskiej Paschy przez typologie biblijne, to znaczy przez widzenie w wydarzeniach Starego Testamentu zapowiedzi tajemnicy Chrystusa. Baranek paschalny zabijany na Pascha zydowska jest typem Jezusa Chrystusa – Baranka Bozego, ktory ginie i zmartwychwstaje. Przejscie przez Morze Czerwone symbolizuje chrzest i przejscie ze smierci do zycia. Wyzwolenie z Egiptu zapowiada ostateczne wyzwolenie czlowieka z grzechu i smierci, ktore przynosi Zmartwychwstanie Panskie.

Kiedy przypada Niedziela Zmartwychwstania Panskiego?

Niedziela Zmartwychwstania Panskiego przypada w pierwsza niedziele po pierwszej wiosennej pelni ksiezyca, czyli miedzy 22 marca a 25 kwietnia wlacznie. Zasada ta, ustalona na Soborze Nicejskim, jest stosowana w Kosciele zachodnim wedlug kalendarza gregorianskiego. Koscioly wschodnie uzywajace kalendarza julianskiego czesto obchodza Wielkanoc w innym terminie – roznica moze wynosi do 5 tygodni.

Daty Niedzieli Zmartwychwstania w najblizszych latach sa nastepujace:

• 2025 – 20 kwietnia
• 2026 – 5 kwietnia
• 2027 – 28 marca
• 2028 – 16 kwietnia
• 2029 – 1 kwietnia

Obliczanie daty Wielkanocy opiera sie na tak zwanym cyklu Metona (19-letnim cyklu ksiezycowo-slonecznym) oraz tablicach paschalnych. Rozumienie tych niedziele roku liturgicznego i ich dat jest wazne dla planowania calego roku liturgicznego.

Co oznacza Triduum Paschalne poprzedzajace Wielkanoc?

Triduum Paschalne jest szczytem i centrum calego roku liturgicznego Kosciola katolickiego, obejmujacym trzy kolejne dni: Wielki Czwartek wieczor, Wielki Piatek i Sobote Wielka wraz z Wigilia Paschalna. Dokument Kongregacji ds. Kultu Bozego Paschalis solemnitas (1988) precyzuje, ze Triduum „zaczyna sie od Mszy Wieczerzy Panskiej, swoj srodkowy punkt ma w Wigilii Paschalnej, a konczy nieszporami Niedzieli Zmartwychwstania.”

Teologicznie Triduum Paschalne nie jest zestawem trzech oddzielnych dni, lecz jedna wielka celebracja rozczlonkowana w czasie: Smierci, Zlozeniai w grobie i Zmartwychwstania Chrystusa. Cala Wigilia Paschalna – kulminacja Triduum – otwiera Wielkanoc jako swieto, ktore trwa przez 50 dni az do Niedzieli Piecdziesiatnicy.

Wielki Czwartek, Piatek i Sobota – znaczenie kazdego dnia

Kazdy dzien Triduum Paschalnego ma wlasna teologie i wlasna celebracje liturgiczna:

• Wielki Czwartek (Msza Wieczerzy Panskiej) – Kosciol wspomina ustanowienie Eucharystii i kaplanstwa przez Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy. Charakterystycznym gestem liturgicznym jest obmycie nog dwunastu mezczyznom przez celebransa, nawiazujace do gesty Chrystusa. Po Mszy swietej Najswietszy Sakrament jest przenoszony procesjonalnie do tzw. ciemnicy, a oltar jest obnazany.

• Wielki Piatek (Liturgia Meczenstwa Panskiego) – Jedyny dzien roku, w ktorym Kosciol nie celebruje Mszy swietej. Liturgia sklada sie z czytania Meki Panskiej wedlug sw. Jana, modlitwy powszechnej w formie uroczystych wezwan oraz adoracji krzyza. Komunia swi. jest rozdzielana z Hostii konsekrowanych w Wielki Czwartek. Wielki Piatek jest dniem postu i modlitwy.

• Wielka Sobota (dzien przy grobie) – Kosciol trwa w ciszy, kontemplujac Chrystusa zlozonego w grobie. Nie ma Liturgii Eucharystycznej az do wieczora. Wieczorna Wigilia Paschalna, celebrowana po zachodzie slonca, jest jednoczesnie ostatnim momentem Triduum i pierwsza celebracja Zmartwychwstania.

Jak przebiega Wigilia Paschalna w Noc Zmartwychwstania?

Wigilia Paschalna jest „matka wszystkich wigilii” i najwazniejsza celebracja w roku liturgicznym, skladajaca sie z 4 kolejnych czesci, z ktorych kazda ma wlasna symbolike i teologie paschalnego Zmartwychwstania Panskiego:

• Liturgia swiatla – Celebracja rozpoczyna sie w ciemnosci, od zapalenia ogniska przed kosciolem. Kapłan swi. swieca paschalna – wielka woske swiece symbolizujaca Chrystusa-Swiatlosc. Paschał jest uroczyste wniesiony do ciemnego kosciola przy trokrotnym spiewie „Swiatlo Chrystusa” (Lumen Christi). Nastepnie diakon lub kapłan spiewuje Exsultet – starozytny hymn wielkanocny, jeden z najwspanialszych tekstow calej liturgii, opiewajacy noc Zmartwychwstania jako „blogi grzech Adama” i chwale odkupienia.

• Liturgia slowa – Skladaja sie na nia az 7 czytanjac ze Starego Testamentu (miedzy innymi opis stworzenia, przejscia przez Morze Czerwone, proroctwa Izajasza) oraz czytanie z Listu sw. Pawla do Rzymian i Ewangelia o pustym grobie. Po raz pierwszy po 40 dniach milczenia brzmi „Alleluja” – centralny okrzyk wielkanocny, sygnalizujacy, ze Zmartwychwstanie Panskie jest faktem.

• Liturgia chrzcielna – W Wigilii Paschalnej przyjmuja chrzest katechumeni przygotowywani przez caly Wielki Post w procesie RCIA (Rite of Christian Initiation of Adults). Nastepuje poswiecenie wody chrzcielnej – liturgia wzywa na nia mocy Ducha Swietego – i odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych przez cala wspolnote. Woda swiecona jest nastepnie uzywana przez caly rok liturgiczny.

• Liturgia eucharystyczna – Wigilia Paschalna konczy sie Msza swi., podczas ktorej neofici po raz pierwszy przystepuja do Komunii swietej pod dwiema postaciami. Baranek paschalny jako symbol Chrystusa zmartwychwstalego laczy liturgie slowa z Eucharystia, czyniaca obecnym to samo Zmartwychwstanie Panskie, ktore stalo sie raz na zawsze w noc paschalna.

Jakie sa glowne symbole wielkanocne i co oznaczaja?

Symbole wielkanocne dziel sie na liturgiczne – wywodzace sie bezposrednio z celebracji Kosciola – oraz ludowe, zwiazane z kultura i tradycja poszczegolnych narodow. Symbole liturgiczne, takie jak paschał, woda swiecona, chleb eucharystyczny i baranek, sa scisle zintegrowane z obrzedami Triduum Paschalnego i Wigilii Paschalnej. Symbole ludowe, takie jak pisanki, zajac czy bazie, maja czesto roznorode, przedchrzescijanskie korzenie, lecz z czasem zostaly wlaczone w kulture wielkanocna jako wyraz radosci ze Zmartwychwstania Panskiego. W tradycji polskiej obydwie kategorie przeplataja sie, tworzy bogata mozaike wielkanocnych zwyczajow.

Swiatlo, woda, chleb i baranek – symbole liturgiczne Wielkanocy

Cztery glowne symbole liturgiczne Wielkanocy maja scisle znaczenie teologiczne:

• Paschał (swieca paschalna) – Wysoka wosk swieca, zazwyczaj ozdabia znakiem krzyza, cyfry roku i literami Alfa i Omega, symbolizuje Chrystusa Zmartwychwstalego jako swiatlosc swiata. Jest zapalana podczas Wigilii Paschalnej i pozostaje przy oltarzu lub przy chrzcielnicy przez caly okres wielkanocny 50 dni. Od paschalu zapalane sa swiece neofitow podczas chrztow.

• Woda swiecona – Woda poswiecona podczas Wigilii Paschalnej jest symbolem chrztu i nowego zycia w Chrystusie Zmartwychwstalym. Wierni odnawiane przy niej przyrzeczenia chrzcielne i uzywaja jej jako przypomnienie wlasnego chrztu przez caly rok liturgiczny.

• Chleb eucharystyczny (Hostia) – Eucharystia sprawowana podczas Wigilii Paschalnej jest szczytem calej celebracji Zmartwychwstania. Chleb eucharystyczny uobecnia ofiarnicze i zmartwychwstale Cialo Chrystusa, laczac wspomnienie Ostatniej Wieczerzy z radoscia Wielkanoc.

• Baranek – Obraz baranka paschalnego, wywodzacy sie z Paschy zydowskiej, w chrzescijanstwie oznacza Jezusa Chrystusa jako Baranka Bozego (Agnus Dei), ktory ginie za grzechy swiata i zmartwychwstaje. W sztuce i ikonografii Zmartwychwstaly Chrystus jest czesto przedstawiany jako baranek z flaga – symbolem zwyciestwa nad smiercia.

Jakie tradycje wielkanocne sa kultywowane w Polsce?

Polskie tradycje wielkanocne lacza liturgie Kosciola z kilkuwiekowa kultura ludowa, tworzac zesp zwyczajow jednych z najbogatszych w Europie. Polska pozostaje krajem, w ktorym uczestnictwo w obrzedach wielkanocnych, takich jak rezurekcja czy swiecenie pokarmow, jest ciagle zywe w znacznej czesci spoleczenstwa – wedlug danych Glownego Urzedu Statystycznego z 2025 roku ponad 60 procent Polakow uczestniczy w Mszy rezurekcyjnej lub poswieceniu pokarmow. Tradycje te laczy rowniez z polskie tradycje chrzescijanskie i patronowie Polski, ktore od wiekow ksztaltowaly polska tozsamos religijna.

Swiecenie pokarmow, Smigus-Dyngus i rezurekcja – polskie zwyczaje

Trzy najwazniejsze polskie zwyczaje wielkanocne to:

• Swiecenie pokarmow (Wielka Sobota lub Niedziela Zmartwychwstania) – Wierni przynoszac do kosciola koszyczek wielkanocny zawierajacy tradycyjnie: chleb lub babke wielkanocna, jajka ugotowane na twardo, kielbasy lub szynke, cwikle lub chrzan, sol, a w niektorych regionach rowniez baranka z masla lub cukru. Kapłan odmawia modlitwy i poswieca pokarmy woda swiecona. Poswiecone jedzenie jest nastepnie spozycie przy wielkanocnym stole, a podzielenie sie jajem symbolizuje jednosc rodziny w radosci Zmartwychwstania Panskiego.

• Rezurekcja (procesja paschalna o swicie) – Msza rezurekcyjna, celebrowana zazwyczaj wczesnym rankiem w Niedziele Zmartwychwstania (czesto okolo godziny 6.00), jest poprzedzona procesja wokol kosciola z Najswietszym Sakramentem, krzyze, figurami i spiewem „Wesolym nam dzis dniem.” Processja rezurekcyjna symbolizuje radosc uczniow, ktorzy odkryli pusty grob i spotkali Zmartwychwstalego. W polskiej tradycji rezurekcja jest uznawana za rodzinna Msza swi. roku i zgromadrza duze wspolnoty.

• Smigus-Dyngus (Poniedzialek Wielkanocny) – Ludowy zwyczaj oblewania sie woda w Poniedzialek Wielkanocny, zwany rowniez lanym poniedialkiem, ma korzenie sieganace sredniowiecza. Pierwotnie mial charakter obrzedowy (woda jako symbol oczyszczenia i zycia), z czasem przybral forme ludowej zabawy. Kosciol katolicki nie laczy tego zwyczaju z liturgia, lecz Poniedzialek Wielkanocny jest ciagle dniem wyjatkowym jako oktawa Niedzieli Zmartwychwstania Panskiego.

Co oznacza Alleluja i dlaczego jest centralnym okrzykiem Wielkanocy?

Alleluja jest hebrajskim okrzykiem radosci oznaczajacym „chwalcie Pana” (od „hallel” – chwalic i „Jah” – skrocona forma imienia Bozego Jahwe). W tradycji liturgicznej Kosciola katolickiego Alleluja jest spiewane i wypowiadane przez caly rok liturgiczny, z wyjatkiem okresu Wielkiego Postu, kiedy jest milczone przez 40 dni jako znak pokuty i oczekiwania.

Powrot Alleluja w Wigilii Paschalnej jest jednym z najdrammatyczniejszych momentow calej liturgii roku: po dlugim milczeniu wspolnota po raz pierwszy wypowiada to slowo radosci dokladnie w chwili, gdy czytanie z Ewangelii ogłasza Zmartwychwstanie Panskie. Swienty Augustyn z Hippony nauczal, ze cale zycie chrzescijanina jest „jednym wielkim Alleluja” – spiewem radosci, ktory znajdzie swoj pelny wyraz dopiero w zyciu wiecznym. Alleluja jest zatem nie tylko wokalem ani okrzykiem – jest wyznaniem wiary w Zmartwychwstanie.

Jak Zmartwychwstanie Panskie jest fundamentem wiary chrzescijanskiej?

Zmartwychwstanie Panskie jest absolutnym fundamentem wiary chrzescijanskiej – bez niego, jak pisze swiety Pawel Apostol w Pierwszym Liscie do Koryntian, „prozna jest wiara wasza” (1 Kor 15,14). To zdanie, jedno z najbardziej donosnnych zdan calego Nowego Testamentu, ustawia Zmartwychwstanie nie jako element opcjonalny lecz jako sam trzon kerygmatu apostolskiego – pierwszego przepowiadania Kosciola.

Teologicznie Zmartwychwstanie Panskie oznacza potwierdzenie boskosci Jezusa Chrystusa, pokonanie smierci i grzechu oraz otwarcie drogi do zbawienia wiecznego dla kazdego czlowieka. Swiety Tomasz z Akwinu w Summa Theologiae (III, q. 53, a. 1) wskazuje, ze Zmartwychwstanie Chrystusa jest „przyczynad sprawcza” zmartwychwstania wiernych: jak Chrystus zmartwychwstal, tak zmartwychwstana ci, ktorzy do Niego naleza. Zgodnie z nauczaniem swietego Augustyna o Zmartwychwstaniu, nadzieja zmartwychwstania przemienia cale ludzkie zycie, nadajac sens cierptieniu i smierci.

Kerygmat apostolski – opisany dokladnie w Dziejach Apostolskich i Listach swietego Pawla – stawia Zmartwychwstanie Panskie jako centralny argument misji Kosciola. Odkupienie, ktore przynosi Pascha Chrystusa, nie jest jedynie wybawieniem od kary, lecz nowym stworzeniem: czlowiek odkupiony staje sie uczestnikiem bozego zycia. teologia Zmartwychwstania wedlug swietego Tomasza z Akwinu ukazuje, ze Wielkanoc nie jest tylko wspomnieniem – jest zywym udziałem w tajemnicy, ktora trwa.

Jaki jest okres wielkanocny po Niedzieli Zmartwychwstania?

Okres wielkanocny trwa 50 dni, od Niedzieli Zmartwychwstania do Niedzieli Piecdziesiatnicy (Zeslania Ducha Swietego) i jest dluzszym swietem niz sam Wielki Post. Caly ten czas Kosciol przezywa w radosci Zmartwychwstania Panskiego, spiewajac Alleluja i odmawiajac Regina Caeli zamiast Aniolus Panski.

Najwazniejsze niedziele i swieta okresu wielkanocnego to:

• Niedziela Bozego Milosierdzia (II Niedziela Wielkanocna) – Ustanowiona przez swietego Jana Pawla II w 2000 roku, opiera sie na objawieniach swietej Faustyny Kowalskiej i orecdiu „Jezu, ufam Tobie.”
• Wniebowstapienie Panskie (40 dni po Wielkanocy) – Pamiatka odejscia Chrystusa Zmartwychwstalego do Ojca; w Polsce obchodzone w czwartek lub przeniesione na nastepna niedziele.
• Niedziela Piecdziesiatnicy (Zeslanie Ducha Swietego) – Konczy okres wielkanocny i zapoczatkowuje misje Kosciola w swiecie.

Caloksztalt tego czasu, od poczatek i koniec roku liturgicznego az po Piecdziesiatnice, tworzy dynamike roku paschalnego, w ktorym Wielkanoc jest centralnym punktem cisnienia calej ekonomii zbawienia.

Jak swietuja Wielkanoc rozne tradycje w Kosciele katolickim?

Wielkanoc jest swietem celebrowanym przez wszystkich katolikow na swiecie, lecz forma obchodow rozni sie w zaleznosci od tradycji liturgicznej i kultury. Trzy wyrazne tradycje ukazuja te roznorodnosc:

W tradycji lacinskiej (rytu rzymskiego), stosowanej w Polsce i wiekszosci krajow zachodnich, Wigilia Paschalna celebrowana jest wieczorem Wielkiej Soboty, a Niedziela Zmartwychwstania jest dniem procesji rezurekcyjnej i uroczystej Mszy swietej. Charakterystyczne dla krajow srodziemnomorskich, takich jak Wlochy i Hiszpania, sa wielkie procesje Wielkiego Piatku z figura Zmartwychwstalego.

W tradycji wschodniokatolickiej – obrzadek greckokatolicki (Ukraina, Polska poludniowo-wschodnia) – Wigilia Paschalna celebrowana jest w nocy, nierzadko polnoc, z uroczystym „Chrystos Woskrese!” (Chrystus Zmartwychwstal) i odpowiedia „Voistinu Woskrese!” (Prawdziwie Zmartwychwstal). Wielkanoc jest tu nazywana Paschym i ma wyjatkowo silny akcent na swiatlo.

W Ameryce Lacinskiej, zwlaszcza w Brazylii i Meksyku, Wielkanoc laczy tradycje liturgiczne z zywiolowymi procesjami ulicznymi i dramatami meceństwa, w ktorych uczestnicz tysace wiernych. Wedlug danych Centrum Badan Pew Research z 2025 roku, 77 procent katolikow w Ameryce Lacinskiej uczestnicz w jakiejs formie obrzedow Wielkiej Nocy. Nauczanie nauczanie Jana Pawla II o Zmartwychwstaniu podkreslalo, ze ta roznorodnosc form wyraania jednej wiary jest bogactwem, a nie problemem.

Jakie sa najtypowsze pytania o Wielkanoc i Zmartwychwstanie?

Wielkanoc i Zmartwychwstanie Panskie rodza wiele pytan, zarowno liturgicznych, jak i kulturowych. Ponizej odpowiedzi na najczesciej zadawane pytania dotyczace tego swieta, tradycji wielkanocnych i roku liturgicznego.

Czy Wielkanoc jest zawsze w niedziele? Tak, Wielkanoc zawsze przypada w niedziele – jest to zasada ustalona przez Sobor Nicejski w 325 roku i niezmieniona do dzis w calym Kosciele katolickim obrz. lacinskinskiego.

Co to jest Oktawa Wielkanocna? Oktawa Wielkanocna to osiem dni nastepujacych po Niedzieli Zmartwychwstania (od niedzieli do niedzieli wlacznie), podczas ktorych Kosciol przezywa Wielkanoc jakby jako jedno wielkie swieto; kazdy dzien Oktawy ma range uroczystosci liturgicznej.

Czy zajac wielkanocny ma korzenie chrzescijanskie? Nie, zajac wielkanocny nie ma korzeni chrzescijanskich – jest symbolem ludowym, powiazanym z tradycjami germanski, i nie wystepuje w liturgii ani teologii katolickiej jako symbol Zmartwychwstania Panskiego.

Czym rozni sie Pascha od Wielkanocy? Pascha i Wielkanoc sa rownoznacznymi nazwami tego samego swieta – Pascha pochodzi z hebrajskiego „Pesach” przez lacine i greke, Wielkanoc jest slowianska nazwa „wielkiej nocy” Zmartwychwstania.

Czy w Wielkim Piatku mozna przystepowac do Komunii swietej? Tak, w Wielki Piatek mozna przyjac Komunie swi., rozdzielana z Hostii konsekrowanych w Wielki Czwartek, jednak Wielki Piatek jest jedynym dniem roku, w ktorym Msza swi. nie jest celebrowana.

Jan Krzemiński

Członek rady parafialnej i wolontariusz w zespole medialnym parafii św. Tomasza. Pasjonat fotografii i dobrych tekstów. Na co dzień stara się uchwycić w kadrze i słowie życie naszej wspólnoty. Prywatnie mąż i ojciec dwójki dzieci.